Đau thượng vị, đầy bụng, ợ hơi, ợ chua hay nóng rát dạ dày là những triệu chứng rất thường gặp. Khi gặp tình trạng này, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc ăn cay, bỏ bữa hoặc uống cà phê.
Tuy nhiên, theo các tài liệu y khoa, hai nguyên nhân phổ biến nhất gây loét dạ dày – tá tràng là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). Một số thói quen sinh hoạt khác tuy không trực tiếp gây loét nhưng có thể làm tổn thương niêm mạc hoặc khiến triệu chứng trào ngược, khó tiêu trở nên rõ hơn.
Dưới đây là 5 thói quen đáng lưu ý.
1. Tự dùng thuốc giảm đau thường xuyên
Đây là một trong những thói quen có bằng chứng rõ ràng nhất về nguy cơ đối với dạ dày.
Các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như aspirin, ibuprofen, naproxen… được sử dụng khá phổ biến để giảm đau, hạ sốt hoặc chống viêm.
Nhưng nếu sử dụng liều cao, kéo dài hoặc dùng không đúng chỉ định, nhóm thuốc này có thể làm suy yếu cơ chế bảo vệ của niêm mạc dạ dày, làm tăng nguy cơ viêm và loét.
Theo Viện Quốc gia về Bệnh Tiêu hóa, Đái tháo đường và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), NSAIDs cùng với H. pylori là hai nguyên nhân phổ biến nhất của loét dạ dày – tá tràng.
Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng lưu ý NSAIDs có xu hướng gây viêm loét dạ dày – tá tràng, đặc biệt khi sử dụng không phù hợp.
Nên làm gì?
Không nên tự dùng thuốc giảm đau chống viêm kéo dài. Nếu phải sử dụng thường xuyên, đặc biệt ở người từng có tiền sử viêm loét dạ dày, nên trao đổi với bác sĩ về loại thuốc, liều dùng và biện pháp bảo vệ dạ dày phù hợp.
2. Uống nhiều rượu bia
Rượu có thể gây kích ứng và làm tổn thương niêm mạc dạ dày. Việc uống nhiều rượu bia, đặc biệt ở người đang có viêm dạ dày hoặc đang sử dụng một số thuốc giảm đau chống viêm, có thể khiến nguy cơ tổn thương đường tiêu hóa tăng lên.
NIDDK liệt kê uống rượu trong số những nguyên nhân có thể liên quan đến viêm và tổn thương niêm mạc dạ dày.
Bệnh viện Bạch Mai cũng khuyến cáo người có bệnh lý dạ dày và trào ngược nên kiểm soát lượng rượu bia, bởi rượu có thể kích thích niêm mạc và làm các triệu chứng vùng thượng vị trở nên rõ hơn.
Điều cần lưu ý là không nên nghĩ rằng chỉ cần uống thuốc “bảo vệ dạ dày” là có thể thoải mái uống rượu bia. Thuốc không loại bỏ hoàn toàn tác động bất lợi của rượu đối với hệ tiêu hóa.
3. Hút thuốc lá
Thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến phổi và tim mạch mà còn liên quan đến các bệnh lý đường tiêu hóa.
Ở người đang bị loét dạ dày – tá tràng, hút thuốc có thể làm quá trình lành vết loét chậm hơn. NIDDK khuyến cáo bỏ thuốc lá như một biện pháp giúp giảm nguy cơ loét và hỗ trợ quá trình hồi phục.
Hút thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới, từ đó góp phần làm các triệu chứng trào ngược như ợ nóng và ợ chua trở nên nặng hơn.
Nếu thường xuyên đau dạ dày hoặc trào ngược, việc bỏ thuốc lá có ý nghĩa không chỉ với hệ tiêu hóa mà còn đối với sức khỏe toàn thân.
4. Ăn quá no, ăn khuya rồi nằm ngay
Không phải cứ ăn muộn là sẽ gây viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, ăn một bữa quá lớn rồi nằm xuống ngay sau đó là thói quen không có lợi cho người thường xuyên bị trào ngược.
Khi dạ dày chứa nhiều thức ăn, áp lực trong dạ dày tăng. Nếu nằm xuống quá sớm, dịch dạ dày dễ đi ngược lên thực quản, gây:
- Ợ chua
- Ợ nóng
- Nóng rát sau xương ức
- Có vị chua hoặc đắng trong miệng
- Khó chịu về đêm
Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người bị trào ngược không nên ăn quá no và nên kết thúc bữa tối trước khi đi ngủ ít nhất khoảng 3 giờ.
Mayo Clinic cũng đưa ra khuyến cáo tương tự: nên chờ khoảng 2–3 giờ sau bữa ăn trước khi nằm xuống.
Vì vậy, thay vì một bữa tối quá lớn, có thể ăn lượng vừa phải và tránh đi ngủ ngay sau khi ăn.
5. Không chú ý đến vệ sinh ăn uống và nguy cơ H. pylori
H. pylori là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất của viêm và loét dạ dày – tá tràng.
Con đường lây truyền của H. pylori vẫn đang được nghiên cứu, nhưng vi khuẩn có thể lây từ người sang người thông qua tiếp xúc với chất nôn, phân hoặc nước bọt của người nhiễm; thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm cũng có thể tham gia vào quá trình lây truyền.
Do đó, những thói quen cơ bản vẫn rất quan trọng:
- Rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
- Sử dụng thực phẩm bảo đảm vệ sinh
- Ăn chín, uống nước sạch
- Giữ vệ sinh khi chế biến và bảo quản thức ăn
Nếu thường xuyên đau thượng vị, đầy bụng, khó tiêu hoặc có tiền sử viêm loét dạ dày, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm H. pylori tùy từng trường hợp.
Ăn cay, uống cà phê có thực sự gây loét dạ dày?
Đây là điều nhiều người thường hiểu nhầm.
Theo NIDDK, các nghiên cứu không cho thấy chế độ ăn là nguyên nhân chính gây loét dạ dày – tá tràng, và người bệnh không nhất thiết phải áp dụng một chế độ kiêng khem đặc biệt để phòng ngừa loét.
Hai nguyên nhân nổi bật vẫn là H. pylori và NSAIDs.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng mọi người có thể ăn uống giống nhau. Cà phê, thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay, rượu bia hoặc một số thực phẩm khác có thể làm ợ nóng, trào ngược hoặc khó chịu dạ dày tăng lên ở một số người.
Nếu một loại thực phẩm thường xuyên làm triệu chứng xuất hiện, nên hạn chế loại đó. Không cần loại bỏ hàng loạt thực phẩm chỉ vì nghe nói chúng “hại dạ dày”.
Khi nào đau dạ dày không nên tự điều trị?
Những triệu chứng nhẹ có thể xuất hiện thoáng qua, nhưng người bệnh nên đi khám nếu đau hoặc khó chịu kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Đặc biệt cần được kiểm tra sớm nếu có:
- Nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê
- Đi ngoài phân đen hoặc có máu
- Đau bụng dữ dội hoặc đột ngột
- Nuốt khó
- Nôn kéo dài
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Hoa mắt, chóng mặt hoặc mệt nhiều
- Các triệu chứng dạ dày ngày càng nặng
Đây có thể là dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa, viêm loét hoặc những bệnh lý cần được bác sĩ đánh giá.
Bảo vệ dạ dày nên bắt đầu từ đâu?
Không có một loại thực phẩm hay một thói quen duy nhất có thể bảo đảm dạ dày luôn khỏe mạnh.
Điều quan trọng hơn là hạn chế những yếu tố nguy cơ có bằng chứng rõ ràng: không lạm dụng thuốc giảm đau NSAIDs, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, giữ vệ sinh ăn uống và điều trị H. pylori khi có chỉ định.
Đối với người hay bị trào ngược, nên tránh ăn quá no và không nằm ngay sau bữa ăn.
Quan trọng nhất, nếu các triệu chứng dạ dày tái diễn nhiều lần, không nên chỉ tự mua thuốc giảm axit hoặc thuốc dạ dày uống kéo dài. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.
Nguồn tham khảo
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH) – Peptic Ulcers: Definition, Symptoms, Causes and Treatment.
- Bệnh viện Bạch Mai – Trung tâm Tiêu hóa Gan mật – Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản: nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị.
- Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 – Những lưu ý khi sử dụng thuốc PPI và viêm loét dạ dày do thuốc giảm đau chống viêm không steroid.
- Mayo Clinic – Gastroesophageal Reflux Disease (GERD): Diagnosis and Treatment.
- Vinmec – Các nguyên nhân và triệu chứng của viêm loét dạ dày – tá tràng.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo về sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Người dùng tham khảo thêm sản phẩm Bình Vị Nam TNT có tác dụng hiệu quả đối với các chứng bệnh về dạ dày Tại đây.