1. Đại tá – Dược sỹ Trịnh Ngọc Trúc với phương thuốc đặc trị dạ dày Bình Vị Nam – Báo Đời sống Pháp luật

2. Dược sỹ Trịnh Ngọc Trúc với phương thuốc đặc trị dạ dày Bình Vị Nam – Tạp chí Đông Nam Á

Gần 40 năm phục vụ trong quân đội, Đại tá – Dược sỹ Trịnh Ngọc Trúc không chỉ có nhiều đóng góp trong công cuộc giải phóng đất nước mà còn cống hiến trí tuệ, tài năng cho nền dược học Việt Nam.

Sau khi tốt nghiệp khóa I Đại học Quân y, nay là Học viện Quân y, ông được cử vào chiến trường miền Nam, công tác tại khu V trong điều kiện chiến tranh ác liệt, thiếu thốn thuốc men. Với nhiệm vụ phụ trách dược tại Bệnh viện 16, ông vừa quản lý, vừa đảm bảo cung ứng thuốc cho thương bệnh binh. Do thuốc chữa bệnh rất thiếu, ông đã vận dụng kiến thức được đào tạo để nghiên cứu, sử dụng cây lá sẵn có trong rừng làm thuốc, trong đó có thuốc rửa vết thương và thuốc chữa hắc lào, đem lại hiệu quả thực tế.

Tháng 4/1975, ông về tiếp quản xưởng dược Đà Nẵng. Đây là giai đoạn ông có điều kiện trau dồi ngoại ngữ, tiếp cận nhiều tài liệu khoa học dược hiện đại. Từ đó, ông vận dụng phương pháp chế “Minh Phàn” của Đông y theo cách khoa học và được Cục Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học Công nghệ thừa nhận, cấp bằng độc quyền sáng chế.

Tháng 10/1976, ông về công tác tại Khoa Dược Bệnh viện 108. Dưới sự hướng dẫn của cố PGS. Dược sỹ Đinh Ngọc Lâm và sự giúp đỡ của GS.TS. Hà Văn Mạo, ông tham gia nhiều đề tài nghiên cứu về thuốc đông dược. Trong đó, ông tự nghiên cứu thuốc chữa viêm loét dạ dày tá tràng Bình Vị Nam dưới dạng thuốc bột từ các dược liệu trong nước và bước đầu đạt hiệu quả.

Tháng 10/1988, ông được điều về làm Chủ nhiệm Khoa Dược Bệnh viện 354. Ở cương vị mới, ông có điều kiện đề xuất và chủ trì những đề tài đã ấp ủ từ trước. Nhiều bài thuốc y học cổ truyền được nghiên cứu, nghiệm thu và đưa vào ứng dụng lâm sàng, như thuốc chữa viêm đường tiết niệu Coasi, cao trĩ Lisoca, thuốc chữa đái tháo đường Sinh Bạch Khởi. Đặc biệt, đề tài thuốc chữa viêm loét dạ dày tá tràng Bình Vị Nam được nâng cấp từ dạng bột sang dạng viên nén và thử nghiệm chính thức trong lâm sàng.

Tên gọi “Bình Vị Nam” mang ý nghĩa “bình ổn dạ dày bằng thuốc Nam”. Thuốc có nguồn gốc từ các dược liệu trong nước, kết hợp với phương pháp chế Minh Phàn khoa học, loại bỏ phần thô, chiết lấy tinh chất có hiệu quả điều trị cao, bào chế thành viên nén và sau này là viên nang tiện dùng.

Theo báo cáo nghiên cứu lâm sàng tại Hội nghị tiêu hóa ở Hà Nội năm 1990, kết quả điều trị viêm loét dạ dày tá tràng của thuốc Bình Vị Nam đạt tỷ lệ khá tốt, khoảng 81,8%. Thuốc được nêu là có tác dụng chống viêm, giảm đau, cầm máu, bảo vệ niêm mạc dạ dày và hỗ trợ làm liền sẹo các ổ loét nhỏ và vừa. Sau đó, thuốc được ứng dụng điều trị cho hàng nghìn lượt bệnh nhân trong bệnh viện, góp phần thay thế một phần thuốc nhập ngoại. Năm 1999, thuốc được Bộ Y tế cấp phép sản xuất lưu hành để phục vụ người bệnh có nhu cầu trên toàn quốc.

Sau khi nghỉ hưu, năm 2005, Dược sỹ Trịnh Ngọc Trúc thành lập cơ sở sản xuất thuốc YHCT-TNT tại Đình Thôn, Mỹ Đình, Từ Liêm, Hà Nội. Mục tiêu của ông là tiếp tục duy trì và phát triển bài thuốc Bình Vị Nam, phục vụ ngày càng tốt hơn cho người bệnh.

Bài viết cũng nêu các ghi nhận đối với sản phẩm và cá nhân ông, trong đó có Huy chương vàng về Dược phẩm an toàn năm 2008 do Hội KHKT Việt Nam trao tặng; giải thưởng “Danh y xuất sắc và chân dung Lê Hữu Trác” của Hội KHKT Hải Thượng Lãn Ông; cùng các huy chương vì sức khỏe nhân dân và vì sự nghiệp khoa học công nghệ. Ông được đánh giá là xứng đáng với danh hiệu “Thầy thuốc ưu tú” do Chủ tịch nước phong tặng.

Tác giả: Đình Hợi
Nguồn ảnh: Đông Nam Á, số 80/2009

3. Dược sỹ Trịnh Ngọc Trúc, “Cha đẻ” Bình Vị Nam – Báo Pháp luật

Báo Pháp luật, Số 50 ngày 27/4/2015.

“Cha đẻ” Bình Vị Nam

Phòng Chính trị Bệnh viện 354 cho biết: Ông Trịnh Ngọc Trúc trước đây là Chủ nhiệm Khoa Dược của bệnh viện. Ông Trúc từng là chủ đề tài nghiên cứu về thuốc dạ dày Bình Vị Nam. Sau khi về hưu ông mở cơ sở sản xuất riêng. Hiện tại Bệnh viện 354 bán thuốc chữa dạ dày Bình Vị Nam chủ yếu cho bệnh nhân đang điều trị trong bệnh viện.

Ông Trịnh Ngọc Trúc, 70 tuổi ở cơ sở sản xuất thuốc TNTT (đường Đình Thôn, phường Mỹ Đình 1, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội) cho biết: Qua nhiều năm nghiên cứu tại Bệnh viện 354 ông đã sáng chế ra thuốc Bình Vị Nam đặc trị bệnh dạ dày. Theo đánh giá của Hội đồng Khoa học Bộ Quốc phòng năm 1990, bài thuốc đạt hiệu quả tốt với người bệnh.

Thời gian qua, tại Bệnh viện 354 nhiều người xếp hàng như thời bao cấp để mua thuốc dạ dày Bình Vị Nam. Được biết, đây là thuốc đặc trị bệnh dạ dày rất hiệu quả. Qua nhiều thời gian tìm hiểu, cuối cùng chúng tôi đã liên lạc với người được cho là “cha đẻ” của bài thuốc đó.

Vài lá cây khỏi đau dạ dày

Gặp chúng tôi tại nhà riêng của mình trên phố Đào Tấn, ông Trúc tự hào nói: “Thời gian qua, tôi biết người dân rất quan tâm đến thuốc đặc trị bệnh dạ dày Bình Vị Nam. Thật vinh dự cho chúng tôi, những người nghiên cứu ra phương thuốc đó. Còn gì vui hơn, khi nó góp phần nâng cao sức khỏe cho người dân”.

Ông bảo, gia đình ông vốn có truyền thống làm nghề Đông y. Vì thế, từ nhỏ ông rất say mê, tìm tòi cây cỏ thuốc. Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, ông đã có nhiều thành tích trong chiến đấu và giúp đỡ các chiến sĩ trong đơn vị trong việc khám chữa bệnh. Trong chiến trường khốc liệt, có đồng đội ông bị thương, có lúc thuốc men không đủ cung ứng, ông lăn lộn vừa trong tìm kiếm cây thuốc để đáp cho họ. Nhờ thế, nhiều người được cứu sống.

Ngày ấy, có thời gian đơn vị ông nhiều người bị bệnh ngoài da, sử dụng thuốc thông thường không khỏi. Thấy vậy, ông đã mày mò tìm các cây thuốc có sẵn trong rừng để điều trị cho đồng đội. Ông dần nhận thấy thời gian thực hiện đề tài “cải tiến tổ chức chữa các bệnh ngoài da cho các chiến sĩ”. Sau khi tìm đủ các vị thuốc để việc điều trị cho các chiến sĩ đạt hiệu quả cao, ông đã tìm ra một cách chiết xuất các loại thuốc này thành dạng cao. Cứ một thời gian, các đồng đội của ông, bệnh đã khỏi hẳn. Thuốc của ông không chỉ cung ứng cho đơn vị của mình, còn hỗ trợ cho nhiều đơn vị khác. Hay có thời gian, đơn vị ông có người đau dạ dày quân quản, ông chỉ  cho vài lá cây nhai sống, lúc sau có thể làm việc bình thường.

Thuốc bình vị dạ dày

Sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ông được phân công về công tác tại Bệnh viện 108 nay là Bệnh viện T.Ư Quân đội 108, tại đây ông nghiên cứu nhiều đề tài khoa học, mang hiệu quả cao cho người bệnh.

Ông bảo, trong đơn vị ông nghiên cứu nhiều đề tài về thuốc Đông dược, nhưng có một đề tài ông tâm đắc nhất là nghiên cứu một loại thuốc điều trị bệnh dạ dày. Đề tài này được manh nha từ khi ông công tác tại Bệnh viện 108. Lý do khiến ông tâm huyết và quyết định theo đuổi nó đến cùng bởi lẽ, căn bệnh đau dạ dày rất phổ biến. Ở quê ông có gia đình cả nhà bị bệnh, quanh năm suốt tháng đi viện chữa. Tiền của đội nón ra đi mà bệnh tình không thuyên giảm. Do đó, ông đã quyết tâm rất cao phải nghiên cứu bằng được loại thuốc đặc trị căn bệnh này.

“Năm 1988 tôi được điều về làm Chủ nhiệm Khoa Dược, Bệnh viện 354, tại đây tôi đã đề xuất với lãnh đạo cơ quan tiếp tục nghiên cứu đề tài hóa học về thuốc đặc trị bệnh dạ dày mang tên Bình Vị Nam. Cái tên này có ý nghĩa như sau: Bình nghĩa ổn, mà dạ dày Nam là thuốc Nam. Có nghĩa là thuốc Nam sẽ giúp cho dạ dày được “ổn định”.

Để hoàn thành đề tài này, ông ngày đêm nghiên cứu, lặn lội đi tìm các vị thuốc Nam. Ông bảo, ngày đó các vị thuốc dễ sử dụng trong bài thuốc này rất hiếm, mỗi vị thuốc ông phải về các vùng quê khác nhau để lấy. Có những vị thuốc ông phải lên tận vùng miền núi Mường Lát của Thanh Hóa, mới tìm thấy. Con đường nghiên cứu bài thuốc đặc trị bệnh dạ dày của ông quả không ít gian nan. Có những lúc tưởng chừng ông bỏ cuộc, nhưng nhờ sự quyết tâm và sự kiên nhẫn đã cho ông thành công.

Ông Trúc cho hay: Ông thử nghiệm rất nhiều lần, điều chỉnh thuốc liên tục trước khi công bố hoàn thành đề tài. Năm 1990, Hội đồng nghiệm thu Bộ Quốc phòng tổ chức đánh giá chất lượng và hiệu quả việc sử dụng thuốc Bình Vị Nam cho người bệnh. Đa số đều đánh giá rất cao hiệu quả của thuốc đối với người bệnh. Kết quả báo cáo tại Hội đồng nêu rõ Hà Nội tháng 6/1990 với tỷ lệ điều trị hiệu quả khá và tốt đạt tới 81,2%. Tháng 5/1994 được Cục Sở hữu Công nghiệp cấp bằng độc quyền sáng chế. Theo quyết định số 17/QĐKHCN ngày 7/5/1994, tháng 6/1999 được Bộ Y tế cấp số đăng ký sản xuất lưu hành chế phẩm này toàn quốc số 23/1999/QĐ.

Sau khi ông Trúc về hưu năm 2006, ông đã chuyển giao toàn bộ công thức, quy trình sản xuất thuốc cho Bệnh viện 354. Điều đó tạo điều kiện cho bệnh viện cung ứng thuốc cho các bộ phận trong và ngoài đơn vị.

Để người dân có thể dễ dàng tiếp cận với thuốc đặc trị dạ dày Bình Vị Nam, ông Trúc đã quyết định thành lập cơ sở sản xuất YHCT – TNT. Ông bảo, ông mở cơ sở riêng không phải để làm giàu mà sản xuất thuốc phục vụ người bệnh là chính. Công trình nghiên cứu Bình Vị Nam là tâm huyết cả đời của ông, ông muốn chứng minh cho mọi người biết, căn bệnh viêm loét dạ dày có thể chữa khỏi chỉ nhờ các vị thuốc Nam.

Qua nhiều năm theo đuổi nghề nghiệp bền vững thuốc Bình Vị Nam, ông Trúc cho rằng: Không phải ai bị đau dạ dày cũng chữa khỏi. Tuy thuốc tốt, nhưng sẽ có một bộ phận nhỏ không hợp với thuốc khi uống. Vì thế, hiệu quả chữa trị chưa như mong muốn. Ngoài ra, những người bị bệnh dạ dày uống thuốc khỏi, thời gian sau có thể vẫn tái phát. Cho đến nay cơ sở đã sản xuất hàng chục triệu viên, điều trị cho hàng ngàn lượt người bệnh có hiệu quả, được thầy thuốc và bệnh nhân tin nhiệm tin dùng.

4. Cha đẻ của những bài thuốc cho người nghèo – Báo Hà Nội mới

Báo Hà Nội Mới, Số 12661, ngày 14 tháng 5 năm 2004

Cha đẻ của những bài thuốc cho người nghèo

Khi con người ngày càng bị cuốn vào guồng quay của công việc thì nguy cơ mắc các bệnh cũng tăng theo, trong đó có bệnh dạ dày, hành tá tràng. Nước ta hiện có khoảng 12% dân số mắc bệnh dạ dày, hành tá tràng. Việc điều trị thường tốn kém, phức tạp và bệnh dễ tái phát.

Năm 1994, Cục Sở hữu công nghiệp, Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường đã cấp bằng sáng chế cho thuốc Bình Vị Nam, còn gọi là BIVINA, dùng trong điều trị viêm loét dạ dày, hành tá tràng. Tác giả của bài thuốc là Thượng tá, Dược sĩ Trịnh Ngọc Trúc, Chủ nhiệm Khoa Dược, Bệnh viện 354, Tổng cục Hậu cần. Theo nhận xét của nhiều bệnh nhân từng sử dụng, đây là một phương thuốc có hiệu quả, giúp tiết kiệm chi phí điều trị và hạn chế tình trạng tái phát.

Chúng tôi đến Bệnh viện 354 khi cán bộ, chiến sĩ nơi đây đang hối hả chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 55 năm ngày thành lập bệnh viện, 27/5/1947 – 27/5/2004. Là Chủ nhiệm Khoa Dược của một bệnh viện tương đối lớn, ngoài thời gian dành cho công tác quản lý, Dược sĩ Trịnh Ngọc Trúc còn rất say sưa nghiên cứu khoa học, được đồng nghiệp và bệnh viện gọi bằng cái tên thân yêu: “Cha đẻ của những bài thuốc cho người nghèo”.

Dược sĩ Trịnh Ngọc Trúc sinh năm 1946 tại Yên Định, Thanh Hóa. Năm 1967, ông theo học ngành Dược của Đại học Quân y, nay là Học viện Quân y. Ngay từ thời trẻ, ông đã quan tâm đến Đông dược, bởi rất tâm đắc với câu nói của Hải Thượng Lãn Ông: “Thuốc Nam Việt chữa người Nam Việt”. Ông cho rằng về mặt Tây y, nước ta chưa theo kịp các nước phát triển, trong khi đó Đông y không hề thua kém. Nguồn dược liệu trong nước lại phong phú, sẵn có, giá thành rẻ, có thể giúp giảm chi phí cho bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân nghèo.

Vì vậy, ông bắt đầu tìm tòi, học hỏi và nghiên cứu tài liệu về Đông y. Một trong những vấn đề ông quan tâm đầu tiên là tìm phương cách chữa bệnh đau dạ dày, căn bệnh thường gặp trong nhân dân. Nhiều người nghèo mắc bệnh này khó có cơ hội được chữa lành vì kinh phí mua thuốc lớn. Từ khi ra trường, ông được lãnh đạo đơn vị tạo điều kiện làm đúng chuyên ngành Dược. Nhờ vậy, các công trình nghiên cứu của ông nhanh chóng đạt được kết quả.

Qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm, đến năm 1991, ông bắt đầu triển khai đề tài “Nghiên cứu bào chế viên Bình Vị Nam chữa viêm loét dạ dày, hành tá tràng”. Năm 1994, đề tài được cấp bằng sáng chế của Cục Sở hữu công nghiệp. BIVINA sử dụng nguyên liệu trong nước, trong đó có các vị dược liệu như minh phàn chế, bình vôi, cam thảo, mai mực và lá củ dọc. Việc sử dụng nguồn dược liệu trong nước giúp tiết kiệm phần lớn chi phí điều trị so với dùng thuốc Tây, trong khi hiệu quả điều trị được ghi nhận ở mức cao.

Theo kết quả nghiên cứu, hiệu quả điều trị đạt tỷ lệ khá và tốt là 81,8%. BIVINA có khả năng làm liền sẹo các ổ loét đường tiêu hóa; trong đó có trường hợp sẹo liền hoàn toàn, có trường hợp ổ loét thu nhỏ rõ rệt. Thuốc vừa có tác dụng đối với bệnh nhân đau toan, vừa có tác dụng với các thể bệnh khác nhờ sự phối hợp và phát huy tác dụng của các dược liệu trong thành phần thuốc.

Đặc biệt, nếu việc sử dụng một số thuốc Tây y thường có thể gây các phản ứng phụ như mệt mỏi, chán ăn, mất ngủ, tiêu chảy, thì những hiện tượng này không thấy xảy ra đối với những bệnh nhân dùng Bình Vị Nam. Báo cáo khoa học “Đánh giá tác dụng chữa viêm loét dạ dày, hành tá tràng của viên nén Bình Vị Nam” của các tác giả Võ Minh Đạo và Lê Kính Doanh nhận định: “Viên nén Bình Vị Nam có tác dụng tốt trong việc điều trị viêm loét dạ dày”.

Nghiên cứu của Trung tâm Kiểm nghiệm Cục Quân y cho thấy tác dụng chữa viêm loét dạ dày, hành tá tràng của Bình Vị Nam là tác dụng tổng hợp, tác động lên nhiều phương diện khác nhau của triệu chứng bệnh. Khả năng giảm toan của Bình Vị Nam diễn ra từ từ, không gây đột biến quá mạnh như một số thuốc khác. Hoạt chất chiết xuất từ dược liệu trong thành phần thuốc có sự cộng hưởng, vừa có tác dụng giảm đau, giải độc, vừa có tác dụng an thần, góp phần nâng cao hiệu quả trị liệu.

Tháng 2/1996, Hội đồng nghiệm thu Bộ Quốc phòng đưa BIVINA vào sản xuất ứng dụng. Đến năm 1999, Bộ Y tế cho phép thuốc lưu hành trên toàn quốc.

Đại tá, Bác sĩ Nhạc Lai, Giám đốc Bệnh viện 354, đánh giá rằng đây là một bài thuốc đã điều trị có kết quả tốt cho hàng ngàn lượt bệnh nhân viêm loét dạ dày, hành tá tràng, chưa thấy trường hợp nào tái phát. Đặc biệt, thuốc đã thay thế một phần đáng kể thuốc nhập ngoại trong điều trị bệnh này, góp phần làm giảm chi phí cho bệnh nhân. Do vậy, đến nay thuốc sản xuất không đủ để cung ứng cho thị trường.

Ở tuổi 58, Dược sĩ Trịnh Ngọc Trúc vẫn say sưa với những công trình khoa học. Là tác giả của nhiều bài thuốc có hiệu quả như thuốc chữa viêm đường tiết niệu, cao trĩ Li-sô-ca, thuốc Sinh Bạch Khởi chữa đái tháo đường tuýp II…, ông xứng đáng với danh hiệu “Thầy thuốc ưu tú”.

VÂN ANH

Bạn đọc tìm hiểu thêm về Thầy thuốc Trịnh Ngọc Trúc và Bình Vị Nam tại website: binhvinam.vn

Ảnh: Dược sĩ Trịnh Ngọc Trúc kiểm tra chất lượng thuốc tại xưởng bào chế dược liệu Bệnh viện 354. Ảnh: Quyết Tiến.