Tại sao dạ dày lại bị “thừa axit”?
Axit dạ dày là thành phần cần thiết cho quá trình tiêu hóa. Tuy nhiên, khi xuất hiện các triệu chứng như ợ chua, nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng hoặc cảm giác axit trào lên cổ họng, nhiều người thường nghĩ ngay rằng mình đang bị “thừa axit dạ dày”.
Thực tế, không phải trường hợp nào có những biểu hiện trên cũng do dạ dày sản xuất quá nhiều axit. Có nhiều cơ chế khác nhau có thể gây ra cảm giác khó chịu tương tự.
Axit dạ dày có vai trò gì?
Axit dạ dày chủ yếu là axit hydrochloric (HCl), được các tế bào của niêm mạc dạ dày tiết ra.
Axit giúp tạo môi trường thích hợp cho quá trình tiêu hóa thức ăn, đặc biệt là protein, đồng thời hỗ trợ hoạt động của các enzym tiêu hóa.
Ở người khỏe mạnh, lượng axit được cơ thể điều hòa tương đối chặt chẽ thông qua hệ thần kinh và các hormone, trong đó có gastrin.
Khi cơ chế điều hòa này thay đổi hoặc hàng rào bảo vệ niêm mạc bị suy yếu, các triệu chứng liên quan đến axit có thể xuất hiện.
Những nguyên nhân có thể liên quan đến “thừa axit dạ dày”
1. Dạ dày thực sự tiết nhiều axit hơn bình thường
Hormone gastrin có vai trò kích thích dạ dày sản xuất axit.
Một số bệnh lý làm lượng gastrin tăng bất thường có thể khiến dạ dày tiết quá nhiều axit. Ví dụ điển hình là hội chứng Zollinger–Ellison, trong đó các khối u tiết gastrin làm lượng axit dạ dày tăng mạnh.
Tuy nhiên, đây là tình trạng tương đối hiếm và không phải nguyên nhân thường gặp của chứng ợ chua hay nóng rát dạ dày ở đa số người bệnh.
2. Nhiễm vi khuẩn H. pylori
Helicobacter pylori (H. pylori) là vi khuẩn có liên quan đến viêm dạ dày và loét dạ dày – tá tràng.
H. pylori có thể làm thay đổi cơ chế điều hòa bài tiết axit. Tùy vị trí và mức độ tổn thương của niêm mạc dạ dày, sự tiết axit có thể tăng hoặc giảm.
Do đó, không nên hiểu đơn giản rằng cứ nhiễm H. pylori là cơ thể đang bị “thừa axit”.
3. Niêm mạc dạ dày bị suy yếu
Trong nhiều trường hợp, lượng axit không tăng đáng kể nhưng lớp bảo vệ niêm mạc dạ dày bị tổn thương, khiến dạ dày trở nên nhạy cảm hơn với chính lượng axit bình thường.
Một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen hoặc naproxen có thể làm tăng nguy cơ tổn thương và loét niêm mạc dạ dày nếu sử dụng không phù hợp.
Rượu cũng có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày ở một số người.
Trào ngược dạ dày có phải do thừa axit?
Không nhất thiết.
Đây là một nhầm lẫn khá phổ biến.
Theo thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai, trào ngược dạ dày – thực quản có thể xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới suy yếu hoặc giãn bất thường, khiến dịch từ dạ dày đi ngược lên thực quản.
Khi đó người bệnh có thể cảm thấy:
- Ợ chua, ợ nóng
- Nóng rát sau xương ức
- Có vị chua hoặc đắng trong miệng
- Khó chịu tăng sau khi ăn hoặc khi nằm
Như vậy, vấn đề có thể nằm ở việc axit đi sai vị trí chứ không phải dạ dày nhất thiết sản xuất quá nhiều axit.
Ăn uống và sinh hoạt có ảnh hưởng không?
Một số thói quen có thể làm các triệu chứng liên quan đến trào ngược hoặc dạ dày rõ hơn, chẳng hạn:
- Ăn quá no
- Ăn sát giờ đi ngủ
- Nằm ngay sau khi ăn
- Ăn nhiều thực phẩm béo hoặc chiên rán
- Uống nhiều cà phê hoặc đồ uống chứa caffeine
- Uống rượu
- Hút thuốc lá
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của từng loại thực phẩm ở mỗi người có thể khác nhau. Không nên kiêng khem quá mức nếu chưa xác định được thực phẩm thực sự gây triệu chứng.
Không nên tự coi mọi triệu chứng là “thừa axit”
Các biểu hiện như đau thượng vị, ợ hơi, ợ chua, đầy bụng, khó tiêu hoặc nóng rát có thể gặp trong nhiều tình trạng khác nhau như:
- Trào ngược dạ dày – thực quản
- Viêm dạ dày
- Loét dạ dày – tá tràng
- Nhiễm H. pylori
- Rối loạn tiêu hóa chức năng
- Một số bệnh lý đường tiêu hóa khác
Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái đi tái lại, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc giảm axit trong thời gian dài.
Đặc biệt, cần đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân không rõ nguyên nhân, nuốt khó, nôn kéo dài hoặc đau bụng dữ dội.
Kết luận
“Thừa axit dạ dày” là cách gọi quen thuộc nhưng chưa phản ánh đầy đủ nguyên nhân của các triệu chứng như ợ chua, nóng rát hay đau vùng thượng vị.
Trong một số trường hợp, dạ dày thực sự có thể tăng tiết axit. Nhưng ở nhiều người khác, nguyên nhân lại liên quan đến trào ngược, tổn thương hàng rào bảo vệ niêm mạc, H. pylori hoặc các rối loạn tiêu hóa khác.
Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn cách chăm sóc và điều trị phù hợp hơn.
Nguồn tham khảo
- Bệnh viện Bạch Mai – Thông tin về bệnh trào ngược dạ dày – thực quản, nguyên nhân và triệu chứng.
- Vinmec – Thừa axit dạ dày và những điều cần biết.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH) – Thông tin về trào ngược và bệnh lý dạ dày – tá tràng.
- Mayo Clinic – Thông tin về GERD và hội chứng Zollinger–Ellison.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo về sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.
Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về sản phẩm hỗ trợ DẠ DÀY BÌNH VỊ NAM và tham khảo các PHẢN HỒI THỰC TẾ TỪ KHÁCH HÀNG đã sử dụng sản phẩm.