Nhiều người nhận thấy mình bị đau bụng, cồn cào, buồn nôn hoặc khó chịu vùng thượng vị sau khi uống kháng sinh hay một số loại thuốc Tây. Vì vậy, không ít người lo lắng rằng thuốc có thể làm viêm hoặc gây tổn thương dạ dày.
Trên thực tế, một số loại thuốc có thể gây khó chịu đường tiêu hóa, nhưng không phải trường hợp đau bụng nào sau khi uống thuốc cũng đồng nghĩa với viêm loét dạ dày. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời gian sử dụng và tình trạng tiêu hóa của mỗi người.
Kháng sinh có gây đau dạ dày không?
Kháng sinh là nhóm thuốc được sử dụng để điều trị một số bệnh nhiễm khuẩn. Trong quá trình sử dụng, người bệnh có thể gặp các tác dụng không mong muốn như:
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Cồn cào, khó chịu ở bụng.
- Đầy bụng, chán ăn.
- Đau hoặc co thắt bụng.
- Đi ngoài phân lỏng, tiêu chảy.
Những triệu chứng này có thể xuất hiện do thuốc kích thích đường tiêu hóa hoặc làm thay đổi sự cân bằng của hệ vi sinh vật trong ruột. Một số kháng sinh như amoxicillin, azithromycin, cefalexin hoặc doxycycline đều có thể gây buồn nôn, tiêu chảy hay khó chịu ở bụng ở một số người sử dụng.
Tuy nhiên, cần phân biệt rằng kháng sinh thường gây rối loạn tiêu hóa nhiều hơn là trực tiếp gây viêm loét dạ dày. Một người bị đau bụng trong thời gian uống kháng sinh chưa chắc đã bị tổn thương niêm mạc dạ dày.
Trong một số trường hợp hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, sử dụng kháng sinh có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile phát triển quá mức trong đại tràng, gây tiêu chảy nhiều lần, đau bụng, sốt hoặc viêm đại tràng. Tiêu chảy có thể xuất hiện trong khi đang dùng thuốc hoặc sau khi kết thúc đợt kháng sinh.
Những thuốc Tây nào dễ gây tổn thương dạ dày?
Không phải tất cả các loại thuốc Tây đều ảnh hưởng giống nhau đến dạ dày. Nhóm có nguy cơ gây tổn thương niêm mạc rõ ràng nhất là thuốc giảm đau, hạ sốt và chống viêm không steroid, thường được gọi là NSAID.
Một số thuốc thuộc nhóm này gồm:
- Aspirin.
- Ibuprofen.
- Naproxen.
- Diclofenac.
- Indomethacin và một số thuốc chống viêm khác.
NSAID có thể làm suy giảm cơ chế bảo vệ tự nhiên của niêm mạc dạ dày. Khi sử dụng liều cao, kéo dài hoặc không đúng hướng dẫn, thuốc có thể làm tăng nguy cơ viêm, trợt niêm mạc, loét và xuất huyết tiêu hóa. Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori và sử dụng NSAID là hai nguyên nhân phổ biến của bệnh loét dạ dày – tá tràng.
Nguy cơ tổn thương dạ dày do thuốc thường cao hơn ở người:
- Đã từng bị viêm hoặc loét dạ dày – tá tràng.
- Cao tuổi.
- Sử dụng thuốc giảm đau chống viêm trong thời gian dài.
- Dùng nhiều loại NSAID hoặc dùng quá liều.
- Đồng thời sử dụng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc một số thuốc khác làm tăng nguy cơ chảy máu.
- Uống nhiều rượu bia.
- Có bệnh nền hoặc sức khỏe suy yếu.
Vì sao uống thuốc lại gây cồn cào hoặc đau bụng?
Cảm giác đau hoặc khó chịu sau khi uống thuốc có thể xuất phát từ nhiều cơ chế khác nhau.
Thuốc kích thích trực tiếp đường tiêu hóa
Một số thuốc có thể gây cảm giác buồn nôn, nóng rát, cồn cào hoặc khó chịu sau khi đi qua thực quản và dạ dày. Triệu chứng thường rõ hơn khi người bệnh uống thuốc với quá ít nước hoặc nằm ngay sau khi uống.
Thuốc làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột
Kháng sinh không chỉ tác động lên vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể ảnh hưởng đến một phần vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Sự thay đổi này có thể dẫn đến đầy bụng, sôi bụng, phân lỏng hoặc đau quặn bụng.
Thuốc làm giảm khả năng bảo vệ niêm mạc
Đây là cơ chế thường gặp ở các thuốc chống viêm không steroid. Việc giảm hàng rào bảo vệ khiến niêm mạc dạ dày dễ bị tác động bởi axit và dịch tiêu hóa, từ đó làm tăng nguy cơ viêm, loét hoặc chảy máu.
Đau bụng không phải lúc nào cũng do thuốc
Người bệnh có thể đang mắc viêm dạ dày, trào ngược, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, rối loạn đại tràng hoặc một bệnh lý khác. Việc triệu chứng xuất hiện cùng thời điểm uống thuốc không đủ để kết luận thuốc là nguyên nhân duy nhất.
Có nên uống kháng sinh sau khi ăn để bảo vệ dạ dày?
Không có một nguyên tắc chung rằng mọi loại kháng sinh đều phải uống sau khi ăn.
Một số thuốc có thể uống cùng thức ăn để giảm buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng. Chẳng hạn, amoxicillin có thể được dùng cùng thức ăn nếu người bệnh cảm thấy khó chịu dạ dày; amoxicillin kết hợp acid clavulanic thường được hướng dẫn uống cùng bữa ăn.
Ngược lại, một số kháng sinh cần uống khi đói để thuốc được hấp thu tốt hơn. Thức ăn, sữa, khoáng chất hoặc thuốc kháng axit cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu của một số loại thuốc. Vì vậy, người bệnh cần thực hiện đúng hướng dẫn trên đơn thuốc, nhãn thuốc hoặc tờ hướng dẫn sử dụng, thay vì tự chuyển tất cả các thuốc sang uống sau bữa ăn.
Làm gì khi bị đau dạ dày trong thời gian uống thuốc?
Khi xuất hiện đau bụng hoặc khó chịu đường tiêu hóa, người bệnh nên:
- Kiểm tra lại tên thuốc, liều lượng và hướng dẫn uống trước hay sau bữa ăn.
- Uống thuốc với đủ nước, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn khác.
- Không tự ý tăng liều, giảm liều hoặc phối hợp thêm thuốc giảm đau.
- Hạn chế rượu bia và các món ăn khiến triệu chứng nặng hơn.
- Liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ nếu triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng nhiều đến việc ăn uống.
- Không tự ý dừng kháng sinh chỉ vì khó chịu nhẹ. Việc điều chỉnh hoặc ngừng thuốc cần dựa trên đánh giá của người kê đơn.
Kháng sinh cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và đúng thời gian. Không nên dùng lại thuốc thừa, dùng đơn thuốc của người khác hoặc tự mua kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân bệnh.
Khi nào cần đi khám ngay?
Người đang uống thuốc cần được thăm khám sớm nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Đau bụng dữ dội, đột ngột hoặc đau tăng liên tục.
- Nôn ra máu hoặc dịch nôn có màu giống bã cà phê.
- Đi ngoài phân đen như hắc ín hoặc có máu.
- Chóng mặt, choáng, ngất hoặc mệt lả.
- Tiêu chảy nhiều lần, tiêu chảy kèm sốt, máu hoặc chất nhầy.
- Nôn liên tục, không ăn uống được.
- Phát ban, sưng môi, sưng mặt, khó thở hoặc có biểu hiện dị ứng thuốc.
Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội và choáng có thể là biểu hiện của xuất huyết hoặc biến chứng đường tiêu hóa, cần được đánh giá y tế kịp thời.
Kết luận
Uống kháng sinh hoặc thuốc Tây có thể gây đau bụng, buồn nôn, đầy bụng và một số rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, kháng sinh thường gây khó chịu hoặc rối loạn hệ vi sinh đường ruột hơn là trực tiếp gây viêm loét dạ dày.
Nhóm thuốc cần đặc biệt thận trọng là thuốc giảm đau, chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen, naproxen hoặc diclofenac vì có thể làm tổn thương niêm mạc, gây loét và xuất huyết tiêu hóa.
Người bệnh không nên tự ý ngừng kháng sinh hoặc tự sử dụng thêm thuốc “bảo vệ dạ dày”. Khi triệu chứng rõ rệt, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, nên mang theo đơn thuốc và đến cơ sở y tế để được xác định nguyên nhân và điều chỉnh thuốc phù hợp.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán, kê đơn hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo
- NHS – Antibiotics: Side effects
Thông tin về các tác dụng phụ thường gặp của kháng sinh như buồn nôn và tiêu chảy. - Centers for Disease Control and Prevention – About C. diff
Thông tin về tình trạng tiêu chảy trong hoặc sau khi sử dụng kháng sinh và nguy cơ nhiễm khuẩn Clostridioides difficile. - National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Symptoms & Causes of Peptic Ulcers
Thông tin về nguy cơ viêm loét dạ dày – tá tràng do các thuốc chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen và naproxen. - MedlinePlus – Amoxicillin Drug Information
Hướng dẫn sử dụng amoxicillin; thuốc có thể được uống cùng thức ăn để hạn chế khó chịu ở dạ dày. - MedlinePlus – Tetracycline Drug Information
Hướng dẫn tetracycline cần uống khi đói, với đủ nước và không dùng cùng sữa hoặc các sản phẩm từ sữa. - National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Symptoms & Causes of Gastrointestinal Bleeding
Thông tin về các dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa như nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê, đi ngoài phân đen hoặc có máu. - Centers for Disease Control and Prevention – Antibiotic Do’s and Don’ts
Khuyến cáo chỉ sử dụng kháng sinh khi cần thiết và dùng đúng theo đơn của nhân viên y tế.