Khi bị viêm dạ dày, nhiều người bắt đầu kiêng rất nhiều thứ: đồ chua, đồ cay, cà phê, sữa, thịt bò, thậm chí cả trái cây. Tuy nhiên, không phải người viêm dạ dày nào cũng cần kiêng giống nhau, và việc kiêng quá mức có thể khiến khẩu phần ăn thiếu dinh dưỡng. Điều quan trọng là nhận biết những thực phẩm hoặc thói quen nào làm triệu chứng của chính mình nặng hơn, đồng thời điều trị đúng nguyên nhân gây viêm dạ dày.
Viêm dạ dày có phải do ăn uống không?
Viêm dạ dày là tình trạng lớp niêm mạc bảo vệ bên trong dạ dày bị viêm hoặc tổn thương. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori), sử dụng thường xuyên thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và uống nhiều rượu. Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ ăn cay, ăn chua hoặc uống cà phê là sẽ gây viêm hay loét dạ dày. NIDDK cho biết các nghiên cứu không xác định chế độ ăn là nguyên nhân quan trọng gây loét dạ dày – tá tràng, và cũng không có một chế độ kiêng đặc biệt áp dụng cho tất cả người bệnh. Hai nguyên nhân phổ biến nhất của loét vẫn là H. pylori và NSAIDs. Tuy nhiên, một số loại thức ăn và đồ uống có thể kích thích dạ dày hoặc làm triệu chứng đau, nóng rát, đầy bụng và trào ngược rõ hơn ở từng người.
1. Nên tránh hoặc hạn chế rượu bia
Đây là nhóm nên đặc biệt lưu ý. Rượu có thể kích thích và làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày. Mayo Clinic xác định uống nhiều rượu là một yếu tố có thể gây viêm dạ dày cấp và làm niêm mạc dễ bị tác động bởi dịch tiêu hóa. Bệnh viện Bạch Mai cũng khuyến nghị người đang bị viêm loét dạ dày – tá tràng nên ngừng đồ uống có cồn. Đặc biệt, nếu đang đau dạ dày hoặc có tiền sử loét, không nên nghĩ rằng uống rượu sau khi đã ăn no hoặc uống kèm thuốc dạ dày sẽ loại bỏ được nguy cơ.
2. Hạn chế món cay nếu chúng làm tăng đau hoặc nóng rát
Ớt, tiêu, mù tạt và các gia vị cay không phải nguyên nhân chính gây loét dạ dày. Tuy nhiên, ở người có niêm mạc đang bị viêm, chúng có thể làm cảm giác nóng rát hoặc khó chịu rõ hơn. Mayo Clinic khuyên người đang có triệu chứng viêm dạ dày nên tránh những thực phẩm mà bản thân nhận thấy gây kích ứng, trong đó có thể bao gồm thực phẩm cay. Do đó, cách hợp lý không phải là mọi người bệnh đều phải bỏ hoàn toàn đồ cay. Nếu ăn một lượng nhỏ mà không xuất hiện triệu chứng thì không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối; nếu cứ ăn cay là đau hoặc nóng rát rõ rệt thì nên hạn chế.
3. Hạn chế thực phẩm chiên rán, quá nhiều chất béo khi dễ đầy bụng
Các món chiên rán, thức ăn nhiều dầu mỡ thường tiêu hóa chậm hơn và có thể khiến một số người cảm thấy:
- đầy bụng;
- chướng hơi;
- nhanh no;
- khó tiêu;
- trào ngược hoặc nóng rát sau ăn.
Bệnh viện Bạch Mai khuyến nghị người viêm loét dạ dày ưu tiên những cách chế biến như luộc, hấp, kho, đồng thời hạn chế các thực phẩm khó tiêu. Người bệnh không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi khẩu phần vì chất béo vẫn là một thành phần dinh dưỡng cần thiết. Quan trọng hơn là tránh những bữa ăn quá nhiều dầu mỡ nếu chúng thường xuyên làm triệu chứng xuất hiện.
4. Cà phê, trà đặc và nước có gas: tùy khả năng dung nạp
Không phải tất cả người viêm dạ dày đều phải bỏ cà phê. Tuy nhiên, cà phê, đồ uống chứa nhiều caffeine hoặc nước có gas có thể làm một số người cảm thấy ợ hơi, nóng rát hoặc khó chịu vùng thượng vị rõ hơn. Bệnh viện Bạch Mai xếp cà phê đậm đặc và nước có gas vào nhóm nên hạn chế ở người viêm loét dạ dày – tá tràng. Nếu uống cà phê mà hoàn toàn không gây triệu chứng thì không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối. Ngược lại, nếu mỗi lần uống đều thấy nóng rát hoặc trào ngược tăng lên, nên giảm lượng hoặc tạm ngừng để theo dõi.
5. Đồ quá chua không phải ai cũng cần kiêng
Cam, chanh, bưởi, cà chua hoặc những món có giấm thường bị coi là “kẻ thù của dạ dày”. Cách hiểu này hơi tuyệt đối. Thức ăn có vị chua không phải nguyên nhân chính gây viêm hoặc loét dạ dày, nhưng chúng có thể làm tăng cảm giác kích ứng ở một số người đang có niêm mạc tổn thương hoặc đang bị trào ngược. Bệnh viện Bạch Mai khuyến nghị hạn chế những loại quả có vị chua mạnh, đặc biệt trong giai đoạn loét đang tiến triển. Vì vậy, không cần bỏ toàn bộ trái cây chỉ vì bị đau dạ dày. Nên lựa chọn loại mình dung nạp tốt và tránh những loại thực sự làm triệu chứng nặng lên.
6. Không nên ăn quá no rồi nằm ngay
Ngoài lựa chọn thực phẩm, cách ăn cũng rất quan trọng. Một bữa ăn quá lớn có thể gây cảm giác căng tức, đầy bụng và khó tiêu. Nếu người bệnh đồng thời có trào ngược, việc nằm xuống ngay sau khi ăn còn có thể khiến dịch dạ dày dễ đi ngược lên thực quản.
Người có triệu chứng dạ dày có thể thử:
- ăn lượng vừa phải;
- ăn chậm và nhai kỹ;
- tránh một bữa quá lớn;
- hạn chế nằm ngay sau khi ăn;
- nếu ăn nhiều một lúc gây khó chịu, có thể chia khẩu phần thành những bữa nhỏ hơn.
Bệnh viện Bạch Mai khuyến nghị người bệnh viêm loét dạ dày ăn thực phẩm mềm, dễ tiêu và có thể chia thành 4–6 bữa/ngày thay vì để quá đói hoặc ăn quá no.
Người viêm dạ dày nên ăn gì?
Không có một “thực đơn chữa viêm dạ dày” áp dụng cho tất cả mọi người. Một chế độ ăn phù hợp trước hết cần đủ năng lượng, đủ đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Nếu đang trong giai đoạn đau nhiều hoặc khó tiêu, có thể lựa chọn những món dễ ăn và ít kích thích hơn.
Một số lựa chọn thường phù hợp gồm:
- cơm, cháo, khoai hoặc các loại tinh bột nấu chín;
- thịt nạc, cá, trứng và các nguồn protein phù hợp;
- rau củ được nấu chín;
- trái cây mà bản thân dung nạp tốt;
- món luộc, hấp hoặc kho thay cho chiên rán nhiều dầu.
Bệnh viện Bạch Mai cũng nhấn mạnh mục tiêu của chế độ ăn ở người viêm loét là đảm bảo đủ dinh dưỡng, chứ không phải kiêng càng nhiều càng tốt.
Có cần kiêng sữa, thịt bò hay sữa chua không?
Không có cơ sở để tất cả người viêm dạ dày phải kiêng hoàn toàn các thực phẩm này.
Nếu uống sữa gây đầy bụng hoặc không dung nạp lactose, người bệnh có thể hạn chế hoặc lựa chọn loại phù hợp hơn. Nếu ăn thịt bò bình thường không gây khó chịu, cũng không có lý do chỉ vì viêm dạ dày mà phải loại bỏ hoàn toàn.Tương tự, sữa chua có thể phù hợp với người này nhưng gây khó chịu cho người khác.
Nguyên tắc đơn giản là:
Không tự loại bỏ một nhóm thực phẩm giàu dinh dưỡng nếu nó không làm triệu chứng của mình nặng lên và bác sĩ không yêu cầu phải kiêng.
Kiêng ăn không thể thay thế điều trị H. pylori
Đây là điều quan trọng.
Nếu viêm hoặc loét dạ dày liên quan đến H. pylori, chỉ thay đổi chế độ ăn không thể loại bỏ vi khuẩn. Người bệnh cần được chẩn đoán và điều trị theo phác đồ phù hợp.
Tương tự, nếu tổn thương dạ dày liên quan đến aspirin, ibuprofen, naproxen hoặc các NSAIDs khác, cần trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng thuốc thay vì chỉ cố gắng điều chỉnh thức ăn. NIDDK xác định H. pylori và NSAIDs là hai nguyên nhân phổ biến nhất gây loét dạ dày – tá tràng.
Khi nào cần đi khám?
Nên đi khám nếu đau hoặc khó chịu vùng dạ dày kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc không cải thiện sau khi đã điều chỉnh sinh hoạt.
Cần được kiểm tra sớm nếu xuất hiện:
- nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê;
- đi ngoài phân đen hoặc có máu;
- đau bụng đột ngột, dữ dội và kéo dài;
- chóng mặt hoặc ngất;
- nôn nhiều;
- sụt cân không rõ nguyên nhân;
- triệu chứng ngày càng nặng.
Đây có thể là biểu hiện của xuất huyết hoặc biến chứng của bệnh lý dạ dày – tá tràng.
Kết luận
Viêm dạ dày không đồng nghĩa với việc phải kiêng hàng loạt thực phẩm.
Người bệnh nên ưu tiên một chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng và hạn chế những yếu tố có khả năng kích thích niêm mạc hoặc làm triệu chứng của chính mình nặng hơn, đặc biệt là rượu bia, thức ăn quá cay, món nhiều dầu mỡ, cà phê đậm hoặc những thực phẩm gây khó chịu sau khi ăn. Quan trọng hơn cả là xác định nguyên nhân gây bệnh. Nếu có H. pylori, sử dụng NSAIDs hoặc các nguyên nhân khác, việc điều trị đúng nguyên nhân có ý nghĩa lớn hơn việc chỉ tập trung vào “ăn gì, kiêng gì”.
Nguồn tham khảo
- Bệnh viện Bạch Mai – Chế độ dinh dưỡng với bệnh nhân viêm loét dạ dày, tá tràng, 18/7/2025.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH) – Peptic Ulcers: Eating, Diet & Nutrition; Symptoms & Causes.
- Mayo Clinic – Gastritis: Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment.
Bạn đọc vui lòng tìm hiểu thêm chi tiết về Thầy thuốc Trịnh Ngọc Trúc , sản phẩm Dạ dày Bình Vị Nam và Phản hồi của Khách hàng tại website binhvinam.vn
🌐binhvinam.vn
🔺https://shopee.vn/binhvinam
☎️024.3766.8785 – 0903.217.466